Γράφει ο Κωνσταντίνος Μανίκας, Οικονομολόγος – Ψυχολόγος

Διαβάζεις την εμπεριστατωμένη έρευνα της Dianeosis όπου αποτυπώνεται λεπτομερώς η κατάσταση της ανεργίας ειδικά ανάμεσα στους νέους και σε πιάνει θλίψη από το συμπέρασμα ότι οι μισοί 35ρηδες χαρτζιλικώνονται ακόμη από τους γονείς τους. Δεν υπάρχει μεγαλύτερος εσωτερικός “ακρωτηριασμός” από το να βλέπεις τα όνειρα που έχτιζες να γκρεμίζονται κρατώντας σε δέσμιο του παρελθόντος.

Άραγε οφείλουμε να επιβραβεύσουμε την ελληνική οικογένεια που συνεχίζει να λειτουργεί υποστηρικτικά αποτρέποντας την περιθωριοποίηση ή να την “κατηγορήσουμε” για το ότι δίνοντας οικονομική στήριξη υποθάλπει την ανεξαρτητοποίηση και την αυτονομία των παιδιών της. Αν δεν βρισκόμασταν σε περίοδο τόσο ισοπεδωτικής έκρηξης της ανεργίας, ίσως ο δεύτερος συλλογικός να προσέφερε μια πιο ρεαλιστική αποτύπωση της δυναμικής.

Την ημέρα αυτών των διαπιστώσεων διάλεξε, ο Αλέξης Τσίπρας, για να επισκεφθεί το υπ. Εργασίας και να προχωρήσει σε στομφώδεις, αλλά κενές περιεχομένου, τυπικές πολιτικάντικες δηλώσεις για μείωση της ανεργίας. Θα ήμασταν άδικοι στην κριτική μας αν ο πρωθυπουργός ανακοίνωνε στοιχεία που αποδεικνύουν την ουσιαστική αναστροφή της πορείας της ανεργίας. Στοιχεία που να συμβαδίζουν με την οικονομική βιβλιογραφία κι όχι πολιτικά εφευρήματα, αφού αποτελεί παγκόσμιο οικονομικό θαύμα να μειώνεται η ανεργία κατά 3,5% μονάδες την τελευταία διετία όταν η ανάπτυξη είναι μηδενική, όταν δεν κινείται σε υφεσιακό έδαφος.

Τι εξηγεί αυτό το κυβερνητικό θαύμα; Όλοι οι οικονομολόγοι γνωρίζουν ότι κάθε 1% αύξησης του ΑΕΠ οδηγεί σε 0,7%-0,8% μείωση της ανεργίας ανάλογα με το είδος των επενδύσεων κι αν πρόκειται για έντασης κεφαλαίου ή εργασίας.  Τι λοιπόν μείωσε το τελικό νούμερο αφού η τάση της πραγματικής οικονομίας δεν είχε καμιά ουσιαστική επίδραση;

Αυξήθηκαν οι προσλήψεις συμβασιούχων, γι’ αυτό άλλωστε και “τσίμπησε” λίγο το συνολικό νούμερο των εργαζομένων στον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Μην ξεχνάμε ότι οι δανειστές αναγνωρίζοντας αυτή την στρεβλότητα απαίτησαν στα επιπρόσθετα μέτρα για το 2018 την μείωση του αριθμού των συμβασιούχων!

Όπως δείχνουν τα επίσημα στοιχεία αυξήθηκε σχεδόν κατά 10% η ημιαπασχόληση σε σχέση με την πλήρη εργασία. Για τον τελικό υπολογισμό της ανεργίας ακόμη κι αν όλοι οι εργαζόμενοι ήταν μερικής απασχόλησης ο δείκτης της ανεργίας που θα ανακοινωνόταν θα ήταν ο ίδιος!

Τα προγράμματα μαθητείας του ΟΑΕΔ, οι επιδοτούμενες από το ΕΣΠΑ θέσεις είχαν μια ελάχιστη διάρκεια 8 μηνών. Παρά το γεγονός ότι αρκετά προγράμματα διατηρούν αυτοί την διάρκεια, υπήρξαν και κάποια πχ κοινωφελούς εργασίας ή μακροχρόνιων ανέργων με πιο περιορισμένη διάρκεια αυξάνοντας των αριθμό όσων διαγράφονταν από το ταμείο ανεργίας. Μόλις πριν τρεις μήνες άλλαξε η ρύθμιση ώστε όσοι έχουν λιγότερα από 70 μεροκάματα να μην χάνουν αυτομάτως την ιδιότητα του ανέργου.

Η κατάσταση λοιπόν είναι πολύ σοβαρή, η κοινωνική γάγγραινα που λέγεται ανεργία συνεχίζει να πληγώνει την ελληνική οικογένεια κι ένας σοβαρός πρωθυπουργός θα επικεντρώνονταν στο πως θα δημιουργηθούν όλες οι απαιτούμενες συνθήκες πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας ώστε να προσελκυστούν κεφάλαια ικανά να δημιουργήσουν μόνιμες θέσεις εργασίας. Προς το παρόν ας βολευτούμε με τα ευχολόγια του Τσίπρα…

Γράφει ο Κωνσταντίνος Μανίκας,
Οικονομολόγος - Ψυχολόγος, Σύμβουλος Επενδύσεων

Το πιο πρόσφατο κυβερνητικό μότο, αυτό που απολαμβάνει την μέγιστη επικοινωνιακή προβολή μετά την ολοκλήρωση της αξιολόγησης του προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής, ακούει στον όρο “δίκαιη ανάπτυξη”. Σαν κάποιοι να μην αντέχουν καν στο άκουσμα της λέξης “ανάπτυξη” χωρίς στο μυαλό τους να συνδυάζεται με ιστορικές, υλιστικές μαρξιστικές θεωρίες και να μένει στην ατμόσφαιρα μια αίσθηση επιχειρηματικής εκμετάλλευσης επί της εργατιάς.

Τι ακριβώς όμως υπονοεί αυτός ο ασαφής προσδιορισμός “δίκαιη”; Ποιες προϋποθέσεις και ποια όρια θέτει στις αναπτυξιακές δυνατότητες; Πως αναλύονται πρακτικά οι διαδικασίες, τα κίνητρα, οι νομοθετικές και άλλες παρεμβάσεις που στοιχειοθετούν ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η οικονομική δραστηριότητα αποκτά έναν τέτοιο αέρα. Υπάρχει όντως επιβαλλόμενη δικαιοσύνη, τι προσφέρει αυτή (θετικά και αρνητικά) και ποιο είναι το κόστος για την απρόσκοπτη, δημιουργική λειτουργία;

Αν επικεντρωθείς στις πρωθυπουργικές εξαγγελίες γύρω από το συγκεκριμένο θέμα, θα κατανοήσεις ότι αυτή η “δικαιοσύνη” αφορά δύο πεδία. Από την μια, την έκφραση μιας γενικής ευαισθησίας επί των εργασιακών όρων κι από την άλλη μια αφαιρετική θεωρητικοποίηση περί της συλλογικά προσανατολισμένης παραγωγικής διαδικασίας.

Αν ξεπεράσουμε την ανάγκη του Τσίπρα να θέσει ένα υποτιθέμενο νέο πεδίο δήθεν διαπραγματευτικής σύγκρουσης με τους εταίρους γύρω από τις αναμενόμενες αλλαγές σε μια σειρά από εργασιακά ζητήματα, αυτό που απομένει είναι μια κλασική ανέξοδη αριστερή εμμονή στην προάσπιση ανύπαρκτων κεκτημένων ακόμη κι όταν το επιχειρηματικό σύμπαν καταρρέει εκτινάσσοντας εκ των πραγμάτων την ανεργία και η κερδοφορία... της πλουτοκρατίας δεν υφίσταται πλέον για να μπορεί να δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας.

Η κυβερνητική εικόνα για τον παραγωγικό προσανατολισμό της χώρας και την στοχευμένη ενίσχυση των επενδύσεων απέχει πολύ από ένα μη κρατικοδίαιτο, μη συγκεντρωτικό μοντέλο που δεν αντιμετωπίζει φοβικά έως και εχθρικά την επιχειρηματικότητα. Σε κάθε σχετική φράση προσθέτουν αναχώματα με άσχετες και κούφιες αναφορές στο κοινωνικό κράτος που έμμεσα παραπέμπουν στις γνωστές συνταγές με ακριβά δανεικά.

Σε κάθε πρόταση τους κρύβουν ανασχετικές παρεμβολές για παραγωγή αξιοπρεπώς αμειβόμενων θέσεων λες κι αυτό, πέρα από το δίχτυ του κατώτατου μισθού, δεν καθορίζεται από τις ανάγκες του ανταγωνισμού και τις ευρύτερες τάσεις της αγοράς αλλά, με κάποιο τρόπο, επιβάλλεται από τις... φιλόστοργες κρατικές διαθέσεις.

Όπως κι αν το χρωματίσουν, όσες περίτεχνες λέξεις κι αν χρησιμοποιήσουν, πάντα πίσω από τις θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ θα κρύβεται το φάντασμα του παρεμβατικού κρατισμού που δεν περιορίζεται στον εποπτικό ρόλο του ως εγγυητή της υγιούς ανταγωνιστικότητας αλλά προσθέτει πινελιές ιδεολογικής εμμονής. Τέτοιας και τόσης που στην πραγματικότητα περιορίζει, αγκυλώνει, αφυδατώνει την δροσιά της δημιουργικής πρωτοπορίας φέρνοντας επιχειρηματική αδικία και κοινωνική μιζέρια. Άλλωστε αυτές οι θεωρίες αποδείχτηκαν στην πράξη καλές μόνο στο να μοιράζουν δίκαια την φτώχεια.

Παρακολουθώντας την τελευταία ομιλία του πρωθυπουργού στην Πολιτική Επιτροπή της ΝΔ, μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση το γεγονός ότι τη στιγμή που ο Αντώνης Σαμαράς αναφέρθηκε στην έστω και μικρή αύξηση του ΑΕΠ το 2^ο τετράμηνο της χρονιάς, ακούστηκαν ελάχιστα χειροκροτήματα αμηχανίας ένδειξη έλλειψης ενημέρωσης αν όχι πλήρους άγνοιας του θέματος. Ανάλογη είναι συνήθως και η αμηχανία αντιμετώπισης των μηνιαίων ανακοινώσεων, από την αρχή της χρονιάς, για την αύξηση του αριθμού των προσλήψεων.

Οι απορίες έχουν να κάνουν με την ταυτόχρονη σταθερότητα της ανεργίας σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα όταν οι δεκάδες χιλιάδες νέων προσλήψεων θα έπρεπε, εφόσον ισχύουν, να την αποκλιμακώνουν έστω και κάποια δεκαδικά. Επίσης οι περισσότεροι δυσκολεύονται να κατανοήσουν πως μπορεί να αυξάνει το ΑΕΠ όταν τα επίσημα στοιχεία του 2^ο τριμήνου καταγράφουν την ύφεση στο 3,8%. Μας παραπλανούν ή απλά δεν έχουν προβληθεί και γίνει κατανοητοί οι τεχνικοί οικονομικοί παράγοντες που εξηγούν αυτά τα φαινομενικά παράδοξα; Προφανώς ισχύει το δεύτερο!

Αν εξαιρέσει κανείς την εκτίναξη των... προσλήψεων το Σεπτέμβριο που οφείλεται στην όψιμη προσαρμογή ορισμένων εργοδοτών στις αυστηρές απαιτήσεις του νέου νόμου για την αδήλωτη εργασία, είναι υπαρκτή μια μηνιαία βελτίωση του ισοζυγίου προσλήψεων – απολύσεων. Ταυτόχρονα όμως δεν εμφανίζεται και αντίστοιχη μείωση του δείκτη ανεργίας.

Η εξήγηση αυτού του «παραδόξου» βρίσκεται στον συνυπολογισμό ως νέων προσλήψεων, ατόμων που παραιτούνται από τη σημερινή τους θέση για να μεταπηδήσουν σε μια καινούρια ή να δημιουργήσουν τη δική τους επιχείρηση αλλά κυρίως στην αύξηση της προσφερόμενης εργασίας λόγω κρίσης (πχ νοικοκυρές που αποφασίζουν να αναζητήσουν δουλειά για να συνδράμουν στον συμπιεσμένο οικογενειακό προϋπολογισμό).

Από την άλλη οι μεταβολές στο ΑΕΠ είναι εύκολο να παρερμηνευθούν αν δεν είναι πλήρως διευκρινισμένο το πλαίσιο (χρονικό και τεχνικό) μέσα στο οποίο προσεγγίζονται. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι οι επίσημες ανακοινώσεις αφορούν το πραγματικό κι όχι το ονομαστικό ΑΕΠ (αφού δηλαδή έχει διαιρεθεί με τον πληθωρισμό) που φέτος λόγω αποπληθωρισμού οδηγεί στην αύξηση του ΑΕΠ κατά περίπου 1%. Οι τριμηνιαίες ανακοινώσεις αφορούν τον ετήσιο ρυθμό, άρα θα πρέπει να αναλογιστούμε πόσο πιο θετική θα πρέπει να είναι η τάση του ΑΕΠ αποκλειστικά σε αυτό το τρίμηνο ώστε να κατορθώνει να μειώσει τόσο πολύ το συνολικό αποτέλεσμα

Επίσης τα εποχικά διορθωμένα στοιχεία που η ΕΛΣΤΑΤ δεν τα δίνει σε τριμηνιαία βάση και αποτυπώνουν πιο αξιόπιστα τις μεταβολές, αφού λειαίνουν την επίδραση πρόσκαιρων παραγόντων όπως πχ οι εκπτώσεις, είναι ικανά να τονίσουν την βελτίωση των δεδομένων. Η απρόσμενη αύξηση των τουριστικών εσόδων σε αυτό το επίπεδο διαμορφώνουν μια αύξηση του ΑΕΠ κοντά στο 0,7%, αποκλειστικά στο 2^ο τρίμηνο (όχι σε ετήσια προβολή). Πιθανότατα το 3^ο τρίμηνο όπου προκύπτουν σχεδόν τα μισά τουριστικά έσοδα το αποτέλεσμα θα είναι ακόμα πιο θετικό.

  

Κων/νος Μανίκας

Οικονομολόγος – Ψυχολόγος

Όσο κι αν κάποιοι στρουθοκαμηλίζουν, προσποιούμενοι ότι δεν αντιλαμβάνονται τις εξελίξεις, είναι γεγονός ότι είμαστε πολύ κοντά στην επίτευξη ετήσιων πρωτογενών πλεονασμάτων. Το κωμικό της υπόθεσης είναι ότι αυτοί που αρνούνται την ύπαρξη τους, τα χρησιμοποιούν ως θεωρητικό εργαλείο ενίσχυσης της «επαναστατικής» διαπραγματευτικής γραμμής τους και άρνησης της άτεγκτης στάσης της τρόικας ως προς τον επισταμένο έλεγχο των δημοσιονομικών μας στοιχείων, τον οποίο οι ίδιοι «επαναστάτες» σκιαγραφούν με τα μελανότερα χρώματα.

Η προσέγγιση αυτού του σημαντικού στόχου δεν χρησιμοποιείται ως μέσο εξιδανίκευσης των περιορισμών των μνημονιακών θεωριών. Αποδείχτηκαν στην πράξη όσα εξαρχής περιγράφαμε για την αδυναμία ισόρροπης εσωτερικής υποτίμησης λόγω εγγενών προβλημάτων στην καθετοποίηση της παραγωγής, για την αναμενόμενη έκρηξη σε ύφεση και ανεργία από τη στιγμή που η μεταφορά πόρων από τον εύπλαστα «πήλινο» τομέα των υπηρεσιών στην πραγματική παραγωγή έγινε όχι με σταδιακό αλλά με βίαιο τρόπο, τέτοιον που άφηνε έναν μεγάλο χρονικό κενό ανάμεσα στην καταστροφή του παλιού και τη δημιουργία του νέου.

Αν σε αυτά προσθέσουμε και την διαχρονική απέχθεια του πολιτικού και κοινωνικού περιβάλλοντος, σε κάθε δομική αλλαγή και μεταρρύθμιση, με διαρκή επωδό τη διατήρηση κάθε ρουσφετολογικού κεκτημένου, δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί το τίμημα της δημοσιονομικής προσαρμογής ήταν δυσανάλογο μεγάλο.

Το ποτήρι όμως είναι πλέον μισογεμάτο για όσους δεν θέλουν να μένουν μόνο στη θεωρητική συζήτηση για τις αρχικές λάθος εκτιμήσεις. Κάτι οι εξαιρετικές φετινές επιδόσεις του τουρισμού και των εξαγωγών, κάτι η επιπλέον συγκράτηση μέρους της κρατικής σπατάλης, ο βασικός στόχος επιτυγχάνεται ανοίγοντας το δρόμο, όχι μόνο για δραστικές παρεμβάσεις στον τρόπο αποπληρωμής τους χρέους, με άμεσα επιπρόσθετα δημοσιονομικά οφέλη από τον περιορισμό και την μετακύλιση τόκων και χρεολυσίων αλλά και για στοχευμένες δράσεις εξομάλυνσης κοινωνικών αδικιών.

Με τις φετινές δημοσιονομικές επιδόσεις να ξεπερνούν τα αναμενόμενα και τις Ευρωπαϊκές προθέσεις για κινήσεις τόσο όσον αφορά την εξυπηρέτηση του χρέους αλλά και τη στήριξη της απασχόλησης, δεν είναι υπεραισιόδοξο να περιμένουμε επιβεβαίωση των προβλέψεων για το ύψος του πρωτογενούς πλεονάσματος τα επόμενα χρόνια. Αν λοιπόν αθροίσει κάποιος τα ποσά που προκύπτουν ως πρωτογενή πλεονάσματα τα επόμενα χρόνια θα καταλήξει σε ένα εντυπωσιακό συμπέρασμα.

Σε περίπτωση που αυτή η κυβέρνηση περάσει το σκόπελο των προεδρικών εκλογών  στις αρχές του 2015 και εξαντλήσει την τετραετία, τα συσσωρευμένα πλεονάσματα που θα είναι διαθέσιμα ως κοινωνικό μέρισμα θα ξεπερνούν τις εισοδηματικές περικοπές που επέβαλε με την ανάληψη της εξουσίας, κάτω από την πίεση της προηγούμενης κυβερνητικής αναξιοπιστίας που δεν άφηνε πολλά περιθώρια για αποδοχή περισσότερων εναλλακτικών προτάσεων από την τρόικα. Οι πιο συντηρητικοί υπολογισμοί φθάνουν αθροιστικά τα πρωτογενή πλεονάσματα έως το 2016, στο 8% με πολλές πιθανότητες να αγγίξουν και το 10%.

Αναφερόμαστε λοιπόν σε ένα ποσό που θα κινείται από τα 15 έως τα 19 δις ευρώ, με τα διαθέσιμα στο κράτος χρήματα για επιλεκτική εισοδηματική ενίσχυση, στήριξη της απασχόλησης, δημόσιες επενδύσεις, περιορισμό φόρων, να κυμαίνονται γύρω στα 10 – 13 δις ευρώ.

Κρίσιμος θα είναι ο τρόπος με τον οποίο θα γίνει η ιεράρχηση των προτεραιοτήτων για τη διαχείριση αυτών των πόρων. Θα είναι δύσκολη εξίσωση η ισορροπία ανάμεσα στην άμεση ανακούφιση ευπαθών κοινωνικών ομάδων που είναι δεδομένο ότι θα κατευθυνθούν στην κατανάλωση (ελπίζοντας φυσικά σε βελτίωση του καταναλωτικού προτύπου που δεν θα διευρύνει με τους ίδιους ρυθμούς το εμπορικό έλλειμμα) και την στροφή σε αναπτυξιακές πρωτοβουλίες με άμεσο αντίκτυπο στη μείωση της ανεργίας. Μακάρι όμως να ήταν όλα τα διλήμματα τόσο δημιουργικά.

Κων/νος Μανίκας

Οικονομολόγος – Ψυχολόγος

Η σημερινή καμπή θυμίζει, παραφρασμένο, το μύθο του Σίσυφου. Έχουμε διανύσει μια πολύ δύσκολη και ανηφορική πορεία κουβαλώντας ένα διαρκώς αυξανόμενο βάρος που κάνει κάθε επόμενο βήμα ακόμα πιο επισφαλές. Πλησιάζοντας στην «κορυφή» της επίπονης διαδρομής αρκεί μια πρόσκαιρη αβλεψία, ένας στιγμιαίος δισταγμός για να κατρακυλήσεις. Αυτό όμως μπορεί να συμβεί κι αν η πίεση από το βάρος υπερβεί τις αντικειμενικές δυνατότητες αντοχής σου.

Μετά από  μήνες συζητήσεων γύρω από μια πρόταση που έμοιαζε ικανή, σε συνδυασμό με άλλες στοχευμένες δράσεις, να επιτύχει μείωση του δημοσίου τομέα χωρίς τη χρήση μαζικών απολύσεων, οι πρόσφατες κυβερνητικές ανακοινώσεις ήρθαν να επιβεβαιώσουν αυτό που αποτελεί κοινό τόπο όσον αφορά την κρατική λειτουργία. Ότι δηλαδή ακόμα και στις πιο κρίσιμες στιγμές τα θέματα προσεγγίζονται επιδερμικά, με βάση το πρόσκαιρο πολιτικό κόστος και κυρίως δίχως συγκροτημένο μακρόπνοο σχεδιασμό. Συνταγματικά προσχώματα, διοικητικές αγκυλώσεις, διάτρητες διαδικασίες, θολά κριτήρια, ανύπαρκτα δημοσιονομικά οφέλη, είναι μόνο μερικά από τα στοιχεία που συναποτελούν την «εφεδρική» εργασιακή εφεδρεία που επέλεξε τελικά η κυβέρνηση.