Γράφει ο Κωνσταντίνος Μανίκας,
Οικονομολόγος - Ψυχολόγος, Σύμβουλος Επενδύσεων

Το πιο πρόσφατο κυβερνητικό μότο, αυτό που απολαμβάνει την μέγιστη επικοινωνιακή προβολή μετά την ολοκλήρωση της αξιολόγησης του προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής, ακούει στον όρο “δίκαιη ανάπτυξη”. Σαν κάποιοι να μην αντέχουν καν στο άκουσμα της λέξης “ανάπτυξη” χωρίς στο μυαλό τους να συνδυάζεται με ιστορικές, υλιστικές μαρξιστικές θεωρίες και να μένει στην ατμόσφαιρα μια αίσθηση επιχειρηματικής εκμετάλλευσης επί της εργατιάς.

Τι ακριβώς όμως υπονοεί αυτός ο ασαφής προσδιορισμός “δίκαιη”; Ποιες προϋποθέσεις και ποια όρια θέτει στις αναπτυξιακές δυνατότητες; Πως αναλύονται πρακτικά οι διαδικασίες, τα κίνητρα, οι νομοθετικές και άλλες παρεμβάσεις που στοιχειοθετούν ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η οικονομική δραστηριότητα αποκτά έναν τέτοιο αέρα. Υπάρχει όντως επιβαλλόμενη δικαιοσύνη, τι προσφέρει αυτή (θετικά και αρνητικά) και ποιο είναι το κόστος για την απρόσκοπτη, δημιουργική λειτουργία;

Αν επικεντρωθείς στις πρωθυπουργικές εξαγγελίες γύρω από το συγκεκριμένο θέμα, θα κατανοήσεις ότι αυτή η “δικαιοσύνη” αφορά δύο πεδία. Από την μια, την έκφραση μιας γενικής ευαισθησίας επί των εργασιακών όρων κι από την άλλη μια αφαιρετική θεωρητικοποίηση περί της συλλογικά προσανατολισμένης παραγωγικής διαδικασίας.

Αν ξεπεράσουμε την ανάγκη του Τσίπρα να θέσει ένα υποτιθέμενο νέο πεδίο δήθεν διαπραγματευτικής σύγκρουσης με τους εταίρους γύρω από τις αναμενόμενες αλλαγές σε μια σειρά από εργασιακά ζητήματα, αυτό που απομένει είναι μια κλασική ανέξοδη αριστερή εμμονή στην προάσπιση ανύπαρκτων κεκτημένων ακόμη κι όταν το επιχειρηματικό σύμπαν καταρρέει εκτινάσσοντας εκ των πραγμάτων την ανεργία και η κερδοφορία... της πλουτοκρατίας δεν υφίσταται πλέον για να μπορεί να δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας.

Η κυβερνητική εικόνα για τον παραγωγικό προσανατολισμό της χώρας και την στοχευμένη ενίσχυση των επενδύσεων απέχει πολύ από ένα μη κρατικοδίαιτο, μη συγκεντρωτικό μοντέλο που δεν αντιμετωπίζει φοβικά έως και εχθρικά την επιχειρηματικότητα. Σε κάθε σχετική φράση προσθέτουν αναχώματα με άσχετες και κούφιες αναφορές στο κοινωνικό κράτος που έμμεσα παραπέμπουν στις γνωστές συνταγές με ακριβά δανεικά.

Σε κάθε πρόταση τους κρύβουν ανασχετικές παρεμβολές για παραγωγή αξιοπρεπώς αμειβόμενων θέσεων λες κι αυτό, πέρα από το δίχτυ του κατώτατου μισθού, δεν καθορίζεται από τις ανάγκες του ανταγωνισμού και τις ευρύτερες τάσεις της αγοράς αλλά, με κάποιο τρόπο, επιβάλλεται από τις... φιλόστοργες κρατικές διαθέσεις.

Όπως κι αν το χρωματίσουν, όσες περίτεχνες λέξεις κι αν χρησιμοποιήσουν, πάντα πίσω από τις θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ θα κρύβεται το φάντασμα του παρεμβατικού κρατισμού που δεν περιορίζεται στον εποπτικό ρόλο του ως εγγυητή της υγιούς ανταγωνιστικότητας αλλά προσθέτει πινελιές ιδεολογικής εμμονής. Τέτοιας και τόσης που στην πραγματικότητα περιορίζει, αγκυλώνει, αφυδατώνει την δροσιά της δημιουργικής πρωτοπορίας φέρνοντας επιχειρηματική αδικία και κοινωνική μιζέρια. Άλλωστε αυτές οι θεωρίες αποδείχτηκαν στην πράξη καλές μόνο στο να μοιράζουν δίκαια την φτώχεια.

Προμετωπίδα των ελληνικών διεκδικήσεων έναντι της τρόικας έχει γίνει το θέμα της μείωσης του ΦΠΑ, ειδικά στην εστίαση, με την προοπτική η δημοσιονομική σταθεροποίηση και οι αναπτυξιακές αναπνοές των ιδιωτικοποιήσεων, των άμεσων ξένων επενδύσεων και της αξιοποίησης του ΕΣΠΑ να δημιουργήσουν τις συνθήκες για γενικευμένες φορολογικές ελαφρύνσεις και σύντομα την υιοθέτηση ενός σταθερού και χαμηλού επίπεδου φόρου εισοδήματος, ειδικά για τις επιχειρήσεις.

Η εξόρμηση της κυβέρνησης και προσωπικά του πρωθυπουργού για την προσέλκυση επενδύσεων είναι συνεχής και εντεινόμενη. Πέρα από τις συνήθεις Δυτικές οικονομικές δυνάμεις που προσεγγίζονται, ευκαιρίες νέων συνεργασιών αναζητούνται και στις αναδυόμενες αγορές. Κι όσο αν το Κατάρ ή η Ρωσία προβάλλουν κυρίως ως στρατηγικοί σύμμαχοι σε ενεργειακά ή κατασκευαστικά ζητήματα ή ταχέως αναπτυσσόμενη Κίνα μπορεί να αποτελέσει βασικό αναπτυξιακό πυλώνα σε ένα μεγάλο εύρος δραστηριοτήτων.

Το βασικό πρόβλημα με τις οικονομικές αναλύσεις είναι ότι συχνά στηρίζονται σε ασαφείς παραδοχές που παραβλέπουν την πολιτική πραγματικότητα. Είναι δηλαδή άλλο πράγμα μια γενικόλογη θεωρητική προσέγγιση, ιδιαίτερα όταν επιχειρεί να προβληθεί ως ανώδυνη λύση που δεν ενοχλεί κατεστημένες παθογενείς αντιλήψεις, και άλλο η αλήθεια των χρονικά προσδιορισμένων πολιτικών δεδομένων. Κάπου εκεί ανάμεσα σε ιδεοληψίες της αριστερής νιότης και νοητική υπερπήδηση των ανελαστικών αρνητικών μεταβλητών της πολιτικοοικονομικής «εξίσωσης» περιπλέκεται ο γρίφος του Αλέξη Τσίπρα.

Δυο δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών σε σημαντικά διεθνή έντυπα, την WSJ και τους FT, δίνουν δυο φαινομενικά αντιφατικές εκδοχές της πραγματικότητας. Από τη μια η φορολογική, και όχι μόνο, Οδύσσεια επενδυτών και πολιτών κι από την άλλη η αισιόδοξη προοπτική της εξόδου από την κρίση, όχι μόνο για την Ελλάδα. Και οι δυο θεωρήσεις περιγράφουν υπαρκτά δεδομένα και αντίστοιχα κινδύνους ή ευκαιρίες. Η διαφορά τους βρίσκεται στην μικροσκοπική ή μακροσκοπική οπτική με την οποία προσεγγίζονται τα γεγονότα. Η στατικότητα του πρόσκαιρου συγκρούεται με τη δυναμική του απρόβλεπτου.

Η προσπάθεια «κουρέματος» του Ελληνικού χρέους  εντάθηκε περίπου την περίοδο ψήφισης του μεσοπρόθεσμου, όταν αναγκαζόμενοι να λάβουμε νέα επιπρόσθετα μέτρα, λόγω της αποτυχίας των μνημονιακών εμμονών και της κυβερνητικής ανικανότητας για προώθηση και των πιο αυτονόητων μεταρρυθμίσεων, άρχισε να γίνεται αντιληπτή η έκταση της ύφεσης που δεν επέτρεπε την εξυπηρέτηση των τοκοχρεολυσίων. Με την πάροδο του χρόνου αποδεικνυόταν ότι η καταβαράθρωση της οικονομίας ξεπερνούσε και την πιο δυσοίωνη πρόβλεψη οδηγώντας σε συζητήσεις για ακόμα μεγαλύτερο «κούρεμα» με κατάληξη να είναι η Τρόικα που σήμερα πιέζει για ακόμα καλύτερη συμφωνία, παραδεχόμενη ουσιαστικά τη συνέχιση της ύφεσης και την αδυναμία ανάταξης της παραγωγικής βάσης!